Prim, ikramiye ve isteğe bağlı ödül aynı değildir
Prim satış, üretim veya başka bir ölçülebilir başarıya bağlı olabilir. İkramiye sözleşme, toplu sözleşme veya düzenli işyeri uygulamasından doğabilir. Bir defalık takdir ödülünün şartları farklıdır. Metinde işverenin takdir yetkisi yazması, açıkça kazanılmış her ücreti keyfî olarak kaldırabileceği anlamına gelmez. Hak kazanma şartı ile ödeme vadesi ayrı başlıklardır.
İşten ayrılma ve hedefin sonradan tamamlanması
Prim dönemi içinde ayrılan işçide satışın ne zaman yapıldığı, tahsilata bağlanan şartın gerçekleşip gerçekleşmediği ve dönemsel orantı kuralı önem taşır. Müşteri ödemesi sonradan gerçekleştiğinde primin doğumu sözleşme ve uygulamayla değerlendirilir. 'Ödeme gününde işyerinde bulunma' şartı da ücretin kazanılması ve işçinin ayrılma nedeni ışığında incelenmelidir. Her prim sistemi için aynı oran uygulanamaz.
Hesaplama, kesinti ve kıdem ücretine etkisi
Hedef, oran, satış tutarı, iade/iptal ve ödenen miktarları aynı tabloda gösterin. İşverenin müşteri zararını veya başka masrafı tek taraflı mahsup iddiası ayrı hukuki denetim gerektirir. Düzenli primin kıdem ve ihbar hesabında giydirilmiş ücrete etkisi de değerlendirilir; tek seferlik veya değişken ödemenin nasıl ortalanacağı kayıtlarla belirlenir. Bordroda prim görünmesi ödeme yapıldığını tek başına göstermeyebilir.
Hangi belge neyi gösterir?
Kayıtları tarih sırasına koyun. Bordro ile banka kaydının aynı dönemi kapsadığını, mesajların bağlamını ve tanığın olayı doğrudan bilip bilmediğini kontrol edin. İşverenin elindeki kayıtları ayrıca listeleyin; yalnız kendi belgeniz bulunmadığı için iddianın hiç araştırılamayacağını düşünmeyin.
| Belge | İnceleme konusu |
|---|---|
| Prim planı ve oran bildirimleri | Hak kazanma ve vade |
| Satış / üretim kayıtları | Gerçekleşen performans |
| Geçmiş bordro ve banka | Yerleşik uygulama ve ödenen tutar |
Arabuluculuk, dava ve süre planı
İş ilişkisine dayanan ücret, tazminat ve işe iade taleplerinde kural olarak dava öncesi arabuluculuğa başvurulur. Alacak türleri ayrı belirtilir; başvurudan son tutanağa kadar zamanaşımı durur ve hak düşürücü süre işlemez. Son tutanak ve varsa anlaşma belgesinin bir örneği saklanır. Anlaşma kapsamındaki hakların tekrar dava edilememesi nedeniyle kalem ve dönemler okunmalıdır.
Ücret ve birçok feshe bağlı alacakta kural olarak beş yıllık zamanaşımı uygulanır; başlangıç, eski dönem geçişi ve kesilme/durma nedenleri değişebilir. İşe iade kapsamında bir aylık arabuluculuk başvurusu ve anlaşmama son tutanağından itibaren iki haftalık dava süresi bundan farklıdır. Haklı fesih ve özel başvuruların süreleri ayrıca değerlendirilir.
Sık yapılan hata
İşveren kayıtları elinde diye hedefinizi tarih ve işlem bazında somutlaştırmadan yalnız toplam prim istemek hesabı belirsizleştirir.
Varsayımsal örnek: sonuca değil koşullara bakın
İşçi mart ayında satışı yapmış, müşteri nisanda ödeme yapmış ve işçi arada ayrılmışsa primin doğum koşulu ile ödeme vadesi karşılaştırılır. Ayrılma günü tek başına cevap vermez.
SIK SORULAN SORULAR
Uyuşmazlık hakkında merak edilenler
Prim sözleşmem yazılı değilse hak talep edebilir miyim?+
Düzenli ödeme uygulaması, yazışmalar, bordrolar ve hedef bildirimi hak iddiasını destekleyebilir. Uygulamanın sürekliliği ve koşulları somut olarak ispatlanmalıdır.