Ücret alacağı yalnız aylık maaş değildir
Temel ücret, sözleşmedeki zam farkı, kazanılmış prim, ikramiye ve düzenli işyeri uygulamasından doğan parasal haklar ayrı ayrı gündeme gelebilir. Bir primin ödenmemesi için önce hedefin nasıl belirlendiği, gerçekleşip gerçekleşmediği ve hangi tarihte muaccel olduğu incelenir. Masraf iadesi veya avans ise sırf bankaya yattığı için ücret sayılmaz.
Aylık karşılaştırma tablosu nasıl kurulur?
| Dönem | Hak edilen net ücret (örnek) | Belgeli ödeme | Açıklanacak fark |
|---|---|---|---|
| Ocak | 40.000 TL | 35.000 TL | 5.000 TL |
| Şubat | 40.000 TL | 40.000 TL | 0 TL |
| Mart | 40.000 TL | 0 TL | 40.000 TL |
Ödeme günü geçtiğinde ne yapılabilir?
İş Kanunu m.32 uyarınca ücret en geç ayda bir ödenir; sözleşmeyle ödeme süresi bir haftaya kadar indirilebilir. Banka hareketlerini bordrolarla karşılaştırın. İşverene hangi dönem ve hangi kalemin ödenmediğini anlaşılır biçimde bildirmek, talebin ve temerrüt tarihinin tespiti bakımından önem taşıyabilir.
m.34'teki yirmi günlük gecikme ve mücbir neden şartları gerçekleşirse iş görme borcunu yerine getirmekten kaçınma gündeme gelebilir. Bu, her maaş gecikmesinde koşulsuz devamsızlık izni değildir. Ödeme günü, gecikme nedeni ve işçinin davranışı somut olarak değerlendirilmelidir.
Haklı fesih ile ücret talebi farklı seçimlerdir
Ücretin kanun veya sözleşmeye uygun hesaplanmaması ya da ödenmemesi m.24/II-e kapsamında haklı fesih nedeni olabilir. Ancak sona erme iradesi, bildirimin içeriği ve deliller önemlidir. Sırf ödeme beklediğiniz için genel bir istifa metni imzalamak uyuşmazlığı zorlaştırabilir. Çalışmaya devam ederek alacağın istenmesi de mümkündür; fesih zorunlu bir ön koşul değildir.
Banka kaydı yoksa saklanacak deliller
- Ücretin kararlaştırıldığı sözleşme, teklif ve hukuka uygun yazışmalar
- İmzalı veya imzasız bordrolar ve elden ödeme makbuzları
- Aynı iş ve dönemde çalışanların doğrudan bilgisi
- Prim hedefi, satış kaydı ve hak kazanma koşulları
- SGK prime esas kazanç kaydı ile gerçek ücret farkı
- İşverene yapılan ödeme talepleri ve cevapları
Faiz, zamanaşımı ve arabuluculuk
Ücret alacaklarında kural olarak beş yıllık zamanaşımı her ödeme döneminin muacceliyeti üzerinden incelenir. Sözleşmenin sona ermesini beklemek eski ücret dönemlerini kendiliğinden korumaz. Gününde ödenmeyen ücret bakımından m.34'teki faiz kuralı, alacağın niteliği ve talep ile birlikte değerlendirilir. İşçilik alacağı davasından önce dava şartı arabuluculuk kapsamı kontrol edilir.
Örnek: Bordro yüksek, banka ödemesi düşük
Bordroda 45.000 TL net tahakkuk bulunup 30.000 TL yatırılmışsa, önce kalan 15.000 TL'nin elden ödeme, avans mahsubu veya başka bir kesintiyle açıklanıp açıklanmadığı sorulur. Banka hareketi tek başına eksik ödemenin nedenini açıklamaz; işverenin ödeme savunmasının dayanağı da incelenir. Aynı fark başka bir alacak başlığında tekrar istenmemelidir.
SIK SORULAN SORULAR
Uyuşmazlık hakkında merak edilenler
İşten ayrılmadan maaş alacağı istenebilir mi?+
Evet. Muaccel ücretin talep edilmesi için iş sözleşmesinin sona ermesi gerekmez. Fesih ve çalışmaktan kaçınma seçeneklerinin ayrı şartları vardır.
Elden maaş alıyorum; dava açılamaz mı?+
Elden ödeme gerçek ücretin ve ödeme miktarının ispatını etkiler; hakkı kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Makbuz, yazışma, bordro, tanık ve emsal ücret bilgisi birlikte incelenir.