Belgenin adı ile hukuki etkisini ayırın
Bir sayfada hem ayrılma beyanı hem ödeme kaydı hem de talep etmeme ifadesi bulunabilir. İnceleme yalnız başlığa göre yapılmaz. Metnin tamamı, ekler, imza koşulları, tarih, ödeme ve görüşmeler birlikte ele alınır. “Bütün haklarımı aldım” ifadesi her belgeyi aynı hukuki rejime sokmaz.
Dört belgenin karşılaştırılması
| Belge | Temel işlev | İlk kontrol |
|---|---|---|
| İstifa | İşçinin sona erdirme iradesini açıklar. | Gerçek ayrılma nedeni, serbest irade, bildirim ve özel hak kazanma hâli. |
| İkale | Tarafların sözleşmeyi anlaşarak sona erdirmesidir. | Teklifin kimden geldiği, koşullar, irade ve sağlanan menfaat. |
| İbraname | Belirtilen borçlardan kurtarmaya yönelik beyandır. | TBK m.420 şartları, alacak türü/miktarı, zaman ve ödeme biçimi. |
| Arabuluculuk anlaşması | Arabuluculukta kararlaştırılan uyuşmazlık ve edimleri düzenler. | Anlaşılan konular, taraflar, irade, ödeme takvimi ve hukuki etkiler. |
İbraname kontrolü
İşçi alacağına ilişkin ibra TBK m.420 kapsamında özel koşullara bağlıdır. Yazılılık, sona ermeden sonraki zaman, alacak türü ve miktarının açıklığı ile ödemenin niteliği birlikte değerlendirilir. Geçersizlik ile ödeme makbuzunun etkisi farklı sorulardır. Belgenin tamamı ve banka kayıtları görülmeden “bütün alacaklar bitti” sonucu çıkarılmamalıdır.
Arabuluculuk anlaşmasında rakamdan başka ne okunur?
Anlaşılan alacaklar, brüt/net ayrımı, vergi ve kesintiler, ödeme tarihi, taksitler, gecikme sonuçları ve kapsam dışı kalan konular açık olmalıdır. Anlaşılan hususların dava edilebilirliği bakımından özel hukuki etkileri vardır. İbraname için geçerli denetimi arabuluculuk anlaşmasına aynen uygulamak doğru değildir.
İmzadan önce somutlaştırılacak sorular
- Bu belge iş ilişkisini mi bitiriyor, ödeme mi kaydediyor, uyuşmazlığı mı çözüyor?
- Hangi alacak, hangi dönem ve hangi miktarla belirtiliyor?
- Ödeme gerçekten yapıldı mı; yapılacaksa takvim ve yöntem açık mı?
- Belgenin bir nüshası ve tüm ekleri sizde var mı?
- Fesih, arabuluculuk ve dava bakımından ayrıca işleyen süre var mı?